Statistika raqamlari ba'zan mamlakatning iqtisodiy sog'lig'i haqidagi eng achchiq haqiqatlarni ochib beradi. 2026-yilning birinchi yarmida O'zbekistonda amalga oshirilgan 227.4 trillion so'mlik umumiy qurilish ishlari hajmi aynan shunday fundamental muammoni ko'rsatmoqda. Bu ulkan mablag'ning naqd 76.2 trillion so'mi, ya'ni jami qurilishning uchdan bir qismidan ko'prog'i faqat bitta hudud — Toshkent shahri hissasiga to'g'ri kelmoqda. Poytaxt va u bilan chambarchas bog'liq bo'lgan Toshkent viloyatini (21.1 trillion so'm) qo'shganda, bu ko'rsatkich deyarli yarim iqtisodiyotni tashkil etadi. Bu xavotirli disproporsiya sarmoyalar faqat poytaxtga qaratilishi boshqa hududlarni qanday og'ir ahvolga solayotganini ko'rsatib turibdi.
Sarmoyalarning faqat bitta hududda (ayniqsa ko'chmas mulk va qurilishga) markazlashishi iqtisodiyotda eng og'ir sindrom — "hududiy tengsizlik"ni keltirib chiqaradi. Sirdaryo (4.7 trln so'm), Jizzax (5.5 trln so'm) yoki hatto Qoraqalpog'iston (7.8 trln so'm) kabi hududlar poytaxtdan 10-15 barobar orqada qolmoqda. Bu raqamlar orqasida millionlab aholining ish o'rinlari, ijtimoiy infratuzilma va daromad manbalari yotibdi. Toshkentga bo'lgan bunday investitsion magnit ta'siri qolgan barcha viloyatlarni donorga, ya'ni inson va moliyaviy kapitalini yo'qotuvchi hududlarga aylantiradi.
Kapitalning poytaxt qurilish sektoriga oqib kelishining birinchi yirik zarbasi — bu kuchli demografik va infratuzilmaviy bosimdir. Hududlarda yirik qurilish ob'yektlari, yangi ishlab chiqarish quvvatlari yo'qligi sababli, butun respublika bo'ylab ishchi kuchi Toshkentga intiladi. Farg'ona (13.8 trln so'm) yoki Qashqadaryo (11.1 trln so'm) kabi aholisi zich viloyatlardagi past sarmoyaviy jozibadorlik ichki migratsiyani anomal darajaga yetkazadi. Natijada poytaxtning transport tarmog'i, kommunal tizimi va ijtimoiy xizmatlari (maktab, shifoxona) bu oqimni ko'tara olmay kollaps holatiga keladi, uy-joy va ijara narxlari esa kosmik darajaga chiqib ketadi.
Ikkinchi asosiy og'riq — haqiqiy va qo'shilgan qiymat yaratuvchi iqtisodiyotning chetda qolishidir. Qurilish — bu iqtisodiyotni tez isitadigan, ammo bir martalik sarmoya hisoblanadi. Toshkentga tikilayotgan yuzlab trillion so'mlar innovatsion zavodlar, yuqori texnologiyali klasterlar yoki qishloq xo'jaligini modernizatsiya qilish o'rniga, asosan, osmono'par binolar va savdo markazlariga aylantirilmoqda. Jizzax yoki Xorazm (10.3 trln so'm) kabi hududlar esa o'z sanoatini rivojlantirish uchun aynan shunday moliyaviy injeksiyalarga muhtoj. Agar sarmoyalar hududlarga tarqalmasa, mamlakat eksport salohiyati o'smaydi, faqatgina poytaxtdagi byudjet pullarini aylantiruvchi yopiq iqtisodiy halqa paydo bo'ladi.
Bu tendensiyaning eng xatarli oqibati xufyona iqtisodiyot va ijtimoiy keskinlikning oshishidir. Surxondaryo (9.9 trln so'm) yoki Namangan (10 trln so'm) kabi chekka va aholisi tez o'sayotgan hududlarda rasmiy ish o'rinlari yaratuvchi investitsiyalar yetishmasa, aholining katta qismi norasmiy sektorga yoki xorijga ishlashga ketishga majbur bo'ladi. Viloyatlardagi byudjet tushumlari keskin kamayadi va ular markazdan beriladigan dotatsiyalarga qaram bo'lib qoladi. Poytaxt sarmoyaga cho'milib, qolgan mintaqalar moliyaviy "ochlik"ni boshdan kechirsa, bu nafaqat iqtisodiy, balki kuchli ijtimoiy bo'linishni ham yuzaga keltiradi.
Xulosa qilib aytganda, sarmoyalar va qurilishning 76 trillion so'mlik ulkan qismi faqat poytaxtda jamlanishi mamlakatning umumiy rivojiga nisbatan noto'g'ri strategiya bo'lishi mumkin. Investitsiyalar Toshkent osmonini yopuvchi binolarga emas, viloyatlardagi real iqtisodiyotga, ishlab chiqarishga va ish o'rinlariga taqsimlanmas ekan, biz bitta yaltiroq megapolis va uning soyasida qolib ketayotgan o'nlab mintaqalarga ega bo'lib qolamiz. Davlat ushbu nomutanosiblikni to'xtatib, sarmoyaviy qon aylanish tizimini butun mamlakat tanasi bo'ylab teng taqsimlashi shart.
