2026 yilning atigi 8 oyi ichida 7.2 trillion so'm aylangan bu gigant bozor endi yashirin ishlash imkoniyatini butunlay yo'qotdi va byudjet uchun barqaror kesh-mashinaga aylandi.
O'zbekiston davlat byudjeti va soliq organlari uzoq yillar davomida taksi bozoridagi trillionlab naqd pullarni nazorat qila olmay kelgan edi. 2026 yilning yanvar oyidan avgustiga qadar davom etgan agressiv raqamlashtirish siyosati natijasida bozordagi 242 ta taksi agregatori soliq tizimlariga to'liq ulandi. Buning moliyaviy samarasi hayratlanarli darajada tez sodir bo'ldi: 8 oy ichida qayd etilgan 329 millionta qatnov ortidan 7.2 trillion so'mlik ulkan aylanma rasmiylashtirildi. Ammo iqtisodiyot hamon qog'oz pullarga qaramligicha qolmoqda. Umumiy tushumning 4.5 trillion so'mi, ya'ni 63.1 foizi aynan naqd shaklda aylanmoqda. Naqdsiz to'lovlar ulushi 2.6 trillion so'mni ko'rsatib, 36.9 foizda qotib qolgan. Bitta safar uchun o'rtacha chek miqdori 21785.5 so'mni tashkil etishi ushbu biznes yuqori chastotali mikromoliyaviy tranzaksiyalarga asoslanganini isbotlaydi.
Ushbu ulkan moliyaviy piramidaning operatsion qatlamida 481100 nafar o'zini o'zi band qilgan haydovchilar mehnat qilmoqda. Sektorga ayollar ham faol kirib kelib, hozirda 4107 nafar ayol haydovchi o'z daromadini shu tizim orqali shakllantirmoqda. Eng qiziqarli analitika haydovchilarning daromadlar taqsimotida yotadi. Bozorning yuqori marjali elita qatlamini tashkil etuvchi 7900 nafar haydovchi 8 oy ichida 100 million so'mdan ortiq toza daromad qilib, an'anaviy korporativ sektor menejerlaridan ham ko'proq pul topishga erishgan. Yana 31500 nafar haydovchining daromadi 50 million so'mdan 100 million so'mgacha yetgan. O'rta sinf deb atash mumkin bo'lgan 124400 kishi 10 million so'mdan 50 million so'mgacha ishlab topgan. Qolgan statistika biznesning arzon va vaqtinchalik qatlamini ko'rsatadi: 59900 haydovchi 5 million so'mdan 10 million so'mgacha, 123600 nafari 1 million so'mdan 5 million so'mgacha va 133700 nafari 1 million so'mgacha pul ishlagan. Bu shuni anglatadiki, yuz minglab odamlar taksi faoliyatidan doimiy biznes emas, balki moliyaviy bo'shliqlarni yopuvchi qisqa muddatli mikrodaromad manbai sifatida foydalanmoqda.
Operatsion aylanmani ta'minlayotgan asosiy kapital, ya'ni avtoparkning holati bozorning kelajakdagi xarajatlar yukini ko'rsatib beradi. Bozorda mutlaq gegemonlik 27 foizlik ulush bilan Cobalt avtomobiliga tegishli. Undan keyingi o'rinlarni 19.3 foiz bilan Nexia va 16.1 foiz bilan Lacetti egallagan. Avtosalonlardagi trendga qaramay, elektromobillar ulushi bozorning atigi 2.5 foizini tashkil etib, hozircha operatsion ustunlikka erisha olmagan. Avtoparkning amortizatsiya va eskirish ko'rsatkichlari esa jiddiy moliyaviy bosimdan darak beradi. Ishlab chiqarilganiga 10 yildan oshgan mashinalar 29.2 foizni, 5 yildan 10 yilgacha bo'lganlari 17.3 foizni, 3 yildan 5 yilgacha bo'lganlari 37.1 foizni tashkil etadi. Faqatgina 16.3 foiz avtomobillar 1 yildan 3 yilgacha bo'lgan yangi modellardir. Eski avtopark kelgusida kapital ta'mirlash va yoqilg'i xarajatlarining keskin oshishiga, bu esa o'z navbatida xizmat narxlarining muqarrar qimmatlashishiga olib keladi.
Soliq organlari uchun bu shaffoflik ajoyib moliyaviy inyeksiya bo'ldi. Yanvar oyidan avgustiga qadar faqatgina 242 ta agregatorlarning o'zidan byudjetga 149.2 milliard so'm soliq undirildi. Uning 46.8 milliard so'mini qo'shilgan qiymat solig'i tashkil qildi. Agar iqtisodiy qonuniyatlar asosida hisoblansa, 46.8 milliard so'mlik qo'shilgan qiymat solig'i agregatorlarning soliqqa tortiladigan komissiya daromadi taxminan 390 milliard so'm atrofida bo'lganini anglatadi. Bu esa 7.2 trillion so'mlik umumiy aylanmaning qariyb 5.4 foizi miqdorida samarali komissiya olinayotganini tasdiqlaydi. Bozorning yashirin zonadan to'liq qonuniy zonaga o'tishi nafaqat milliardlab kapitalni rasmiy tizimga kiritmoqda, balki texnologik platformalar orqali butun boshli milliy iqtisodiyotni raqamli monitoring qilish imkonini yaratmoqda.
