Valyuta birjasida AQSh dollari kursi 2023-yil avgustidan buyon eng quyi ko‘rsatkichni yangilab, 11 820,4 so‘mgacha pasaydi. Fevral oyidagi qisqa muddatli sakrashdan so‘ng boshlangan ushbu pasayish trendi shunchaki spekulyativ hodisa emas, balki bir qator fundamental makroiqtisodiy omillar natijasidir.
1. Valyuta taklifining talabdan ancha tezroq o‘sishi
Markaziy bank tahlillariga ko‘ra, 2026-yilning birinchi yarmida xorijiy valyutaga bo‘lgan umumiy talab 20% ga oshib, $32 milliardni tashkil etgan. Biroq, regulyator aralashuvisiz ichki bozordagi to‘g‘ridan-to‘g‘ri valyuta taklifi birdaniga 31% ga o‘sib, $27,8 milliardga yetdi. Natijada ichki bozordagi valyuta defitsiti $1,3 milliardga (24% ga) qisqarib, milliy valyutaning mustahkamlanishiga to‘g‘ridan-to‘g‘ri zamin yaratdi.
2. Transchegaraviy pul o‘tkazmalarining rekord oqimi
Chet eldan O‘zbekistonga yuborilgan xalqaro pul o‘tkazmalari hajmi olti oyda 13% ga oshib, $9,3 milliardga yetdi. Chiqib ketgan mablag‘lar ($1,3 mlrd) chegirilganda ham, mamlakat iqtisodiyotiga kirgan sof valyuta oqimi salkam $8 milliardni tashkil qildi. Ushbu ulkan kapital oqimi tijorat banklarida valyuta likvidligini keskin oshirib, taklif bosimini kuchaytirdi.
3. Importyorlarning ichki bozorga yo‘nalishi va tashqi qarz qisqarishi
Mahalliy korxonalar xorijdan tashqi kredit jalb qilish o‘rniga, zarur valyutani to‘g‘ridan-to‘g‘ri ichki bozordan sotib olish hajmini oshirdi. Bu biznesning tashqi qarzga qaramligini va foiz xatarlarini pasaytirib, operatsiyalarning ichki resurslar hisobiga barqaror aylanishiga turtki berdi.
4. Asosiy savdo hamkorlari valyutalarining arzonlashuvi
Faqat dollar emas, balki yevro, funt sterling, yuan va rubl kabi asosiy savdo hamkorlarining valyutalari ham so‘mga nisbatan arzonlashdi. Tashqi bozorlardagi ushbu umumiy korreksiya so‘mning real almashuv kursini mustahkam ushlab turishga xizmat qilmoqda. Dollar kursining tushishi — taklifning ortishi, pul o‘tkazmalari ko‘payishi va tashqi qarzlarga bo‘lgan ehtiyojning qisqarishi hisobiga shakllangan tabiiy iqtisodiy muvozanatdir.
