O'zbekiston Respublikasining xalqaro zaxiralari 2026-yilning kuz faslini mutlaq tarixiy rekordlar bilan kutib oldi. Rasmiy statistik ma'lumotlarga ko'ra, 2026-yilning 1-sentyabr holatiga mamlakatning rasmiy zaxira aktivlari 72 milliard 134,9 million AQSh dollariga yetdi. Bu ko'rsatkich bir oy oldingi — 1-avgustdagi 64 milliard 347,0 million dollarlik natijaga nisbatan salkam 7,8 milliard dollarlik ulkan o'sishni anglatadi. Agar ushbu raqamlarni uzoqroq tarixiy davr bilan taqqoslasak, dinamika yanada hayratlanarli ko'rinadi: 2024-yilning 1-yanvarida zaxiralar hajmi atigi 34 milliard 564,6 million dollarni tashkil etgan edi. Uch yilga yetmasdan qisqa vaqt ichida davlatning umumiy zaxiralari deyarli ikki barobarga oshdi. Avgust oyidagi bunday keskin ko'tarilish asosan tashqi bozorlardagi konyunktura, xususan, qimmatbaho metallar narxining shiddat bilan oshishi hamda ichki xaridlar bilan bevosita bog'liqdir.
Xalqaro zaxiralar tarkibida quyidagi asosiy o'zgarishlar va tendensiyalar kuzatilmoqda:
2026-yil 1-sentyabr holatiga ko'ra, Markaziy bank ixtiyoridagi monetar oltin qiymati misli ko'rilmagan 64 milliard 928,5 million dollarni tashkil etdi. Taqqoslash uchun, bir oy oldin bu ko'rsatkich 56 milliard 122,3 million dollarga teng edi. Ushbu fantastik o'sishning asosiy omili jahon bozorida oltin narxining qimmatlashishi bo'ldi. Rasmiy hujjatning izoh qismida qayd etilishicha, aynan avgust oyi davomida oltin narxi bir troy unsiya uchun 4052,20 dollardan 4602,00 dollargacha keskin ko'tarilgan. Faqatgina narx omili tufayli zaxiralar qiymati qo'shimcha 7,8 milliard dollarga oshgan.
O'sish faqatgina narxning ko'tarilishi hisobiga yuz bermadi, balki oltin zaxiralarining jismoniy hajmi ham jadal kengaydi. 2026-yil 1-avgustda 13,85 million troy unsiyani tashkil qilgan sof oltin hajmi, 1-sentyabrga kelib 14,11 million troy unsiyaga yetdi. 2024-yil boshida esa mamlakat zaxirasida 11,94 million troy unsiya oltin bo'lgan. Bu farqlar Markaziy bankning ichki bozordan qimmatbaho metallarni tinimsiz ravishda sotib olishda davom etayotganini ko'rsatadi.
Oltin zaxiralari qanchalik tez o'sayotgan bo'lsa, xorijiy valyutadagi aktivlar shunchalik sezilarli darajada pasayib bormoqda. Xususan, 2026-yil 1-avgustda 7 milliard 652,3 million dollarni tashkil etgan valyuta zaxiralari bir oy ichida qariyb 1 milliard dollarga qisqarib, 1-sentyabr holatiga ko'ra 6 milliard 635,4 million dollarga tushib qoldi. 2024-yil yanvarida ushbu ko'rsatkich 9 milliard 369,5 million dollar darajasida bo'lgan.
Sentyabr holatiga ko'ra, valyuta zaxiralarining asosiy qismi, ya'ni 4 milliard 869,8 million dollari xorijiy banklardagi naqd valyuta va depozitlar hissasiga to'g'ri keladi. Qimmatli qog'ozlar shaklidagi valyuta zaxiralari hajmi esa 1 milliard 765,5 million dollarni tashkil etdi.
Xalqaro valyuta fondidagi mablag' jalb qilishga doir maxsus huquqlar hajmi yillar davomida ancha barqarorligini saqlab qolgan. 2026-yil 1-sentyabrda bu ko'rsatkich 570,9 million dollarni tashkil qildi. Taqqoslash uchun 1-avgustda 572,4 million dollar, 2024-yil boshida esa 562,9 million dollar edi.
Rasmiy zaxira aktivlarga kiritilmagan xorijiy valyutadagi boshqa aktivlar ham 128,6 million dollar hajmida qayd etilgan. Ushbu miqdorning asosiy qismini rasmiy zaxiralarga kiritilmagan oltin (93,7 million dollar) va depozitlar (34,8 million dollar) tashkil etadi.
O'zbekistonning 72,1 milliard dollarlik ulkan xalqaro zaxiralarining asosiy va hal qiluvchi drayveri jahon bozoridagi oltin narxi hamda Markaziy bankning ushbu metallni uzluksiz xarid qilish siyosati bo'lib qolmoqda. Zaxiralar tarkibining qariyb 90 foizi (64,9 milliard dollar) faqat bitta aktiv turiga qaram ekanligi bir tomondan global inflyatsiya, valyuta tebranishlari hamda geosiyosiy sanksiyalardan kuchli himoyani ta'minlasa, ikkinchi tomondan portfelni diversifikatsiya qilish darajasi pastligini ham anglatadi. Jahon moliya bozorida oltin narxi keskin korreksiyaga uchrab, pastga qulagan taqdirda, mamlakatning umumiy zaxiralar hajmi tezkor qisqarish xavfi ostida qolishi mumkin. Shunga qaramay, 14,1 million troy unsiyadan ortiq jismoniy oltinning mavjudligi mamlakatning makroiqtisodiy barqarorligini ta'minlashi, xalqaro maydondagi kredit reytinglarini qo'llab-quvvatlashi va kutilmagan tashqi zarbalarni yumshatishi uchun o'ta mustahkam xavfsizlik yostig'i bo'lib xizmat qiladi.
