Dunyodagi eng yirik sun'iy intellekt kompaniyasi bo'lgan OpenAI kutilmaganda o'zining birjaga chiqish rejalarini noma'lum muddatga ortga surdi va buning ortida yotgan sabab Uoll-strit investorlarini ham, oddiy kuzatuvchilarni ham jiddiy o'ylantirib qo'ydi. May oyida WSJ va Bloomberg nashrlari kompaniyaning 2026-yilda katta IPO o'tkazishi haqida bong urgan bo'lsa-da, endilikda bu muddat kamida 2027-yilgacha cho'zilishi ma'lum bo'lmoqda. ChatGPT yaratuvchisining bosh direktori, milliarder Sem Altman Fortune jurnaliga bergan eksklyuziv intervyusida bu qadamni qandaydir moliyaviy to'siqlar emas, balki to'g'ridan-to'g'ri sun'iy intellekt xavfsizligi atrofidagi tobora kuchayib borayotgan xavotirlar bilan izohladi va hozirgi o'ta qaltis vaziyatda birjaga chiqish eng mantiqsiz qaror bo'lishini ochiq tan oldi.
Bu shunchaki texnologik ehtiyotkorlik emas, balki butun sohani qamrab olgan jiddiy vahimaning bir uchidir. Yaqindagina raqobatchi Anthropic kompaniyasining ikki yetakchi tadqiqotchisi o'zini o'zi takomillashtiruvchi neyrotarmoqlar kelajakda insoniyatni yo'q qilish ehtimolini 10 foizdan yuqori deb baholadi. Hatto tadqiqotchi Jeykob Kokson texnologiyalarning insoniyat nazoratidan chiqib ketish xavfidan dahshatga tushib, 9-sentabr kuni o'z lavozimini butunlay tark etishga qaror qildi, uning hamkasbi Evan Xubinger ham bu apokaliptik ssenariyni to'liq tasdiqlamoqda. Garchand Sem Altman inqirozning aniq ehtimollik foizini hisoblay olmasligini ta'kidlasa-da, xatarning o'ta kattaligini va hukumatlar zudlik bilan aralashib, qat'iy choralar ko'rmasa, oqibatlar halokatli bo'lishi mumkinligini yashirib o'tirmadi. Qiziq tomoni shundaki, ko'p masalalarda Altman bilan ziddiyatga boradigan Ilon Mask ham bu safar kutilmaganda birdamlik ko'rsatib, sun'iy intellekt tizimlarini mustaqil va xolis ekspertlar nazoratidan o'tkazish g'oyasini to'liq qo'llab-quvvatladi.
Moliya bozori uchun esa gap faqat insoniyat taqdirida emas, balki Altmanning qat'iy tijoriy talabi — kompaniyani birjaga kamida 1 trillion dollarlik ulkan baholash bilan olib chiqish shartida ham yotibdi. Moliya direktori Sara Frayarning IPO muddatini 2027-yilga ko'chirgani bevosita joriy regulyativ bosimlar va xavfsizlik arxitekturasini qayta ko'rib chiqish zarurati bilan bog'liq. Soha yetakchisining bunday keskin strategik tormozlanishi yaqin kelajakda butun dunyodagi boshqa sun'iy intellekt startaplariga ham o'z ta'sirini o'tkazmay qolmaydi. Venchur kapitalistlari va yirik fondlar endi shunchaki navbatdagi "aqlli chatbot"ni va'da qilgan loyihalarga millionlar sochish o'rniga, birinchi navbatda ularning xavfsizlik bayonnomalari qanchalik mustahkam ekanligini mikroskop ostida o'rganishni boshlaydilar. Ushbu tendensiya sohaga bo'lgan sarmoya oqimini butunlay to'xtatib qo'ymasa-da, kremniy vodiysidagi mavjud "yovvoyi G'arb" qoidalariga chek qo'yib, sarmoyalarni faqatgina xavfsizlik risklarini boshqara oladigan, ijtimoiy mas'uliyatli yirik o'yinchilargagina yo'naltirishiga xizmat qiladi.
