Moliya bozorida eng mukammal biznes model bu mutlaqo xarajatsiz sof likvidlik oqimini shakllantirishdir. Toshkent ko'chalaridagi tilanchilik aynan shunday agressiv va yuqori rentabelli yashirin tarmoq sifatida shakllanib ulgurdi. Huquq-tartibot idoralari tahlillari shuni ko'rsatadiki, poytaxtda ushbu faoliyat bilan band bo'lganlarning 80-90 foizi aslida moliyaviy yordamga yoki ijtimoiy ko'makka aslo muhtoj emas. Ular professional darajada tayyorlangan, aholining hissiy zaifliklarini monetizatsiya qilishga ixtisoslashgan xodimlardir. Ushbu yashirin sindikat vakillarining bir kunda topayotgan naqd pullari rasmiy iqtisodiyotda ishlovchi fuqarolar va korporativ mutaxassislarning kunlik ish haqidan ancha ko'pni tashkil etmoqda.
Klassik korporativ tizimlarda sof foydani oshirish uchun logistika, ijara to'lovlari, xomashyo narxi va marketing byudjeti muntazam optimallashtiriladi. Tilanchilik sindikatida esa barcha operatsion xarajatlar nolga teng. Ishlab chiqarish xarajatlari mavjud emas, bino yoki savdo maydoni uchun ijara to'lanmaydi, barcha tushum to'g'ridan-to'g'ri naqd shaklda qora kassaga yo'naltiriladi. Jamiyatdagi diniy qadriyatlar va rahmdillik tuyg'ulari bu yerda o'ziga xos agressiv savdo voronkasini hosil qilgan. Bir necha soniyalik ko'cha muloqotida mijozdan darhol naqd pul undirib olishning konversiya darajasi ko'plab chakana savdo tarmoqlari havas qiladigan darajada yuqori ishlaydi.Ushbu yashirin korporatsiyaning inson resurslari ko'lami chuqur tizimlashtirilgan. 2025-yilning dastlabki 6 oylik yakunlariga ko'ra, Toshkent shahrida tilanchilikni o'ziga doimiy daromad manbai qilib olgan 1880 nafar shaxs rasman aniqlandi. Tizimning tarkibiy tuzilishini 2018-yildagi keng qamrovli statistikadan ham yaqqol ko'rish mumkin: o'shanda poytaxt bo'yicha 5000 dan ortiq shaxs hisobga olingan edi.
Ularning 4000 nafardan ziyodini ayollar, shu jumladan 3000 nafarini qo'lida yosh bolasi borlar tashkil qilgan. Bundan tashqari, 500 nafar qariya va 100 nafar nogironligi bo'lgan erkaklar ushbu faoliyatga safarbar etilgan. Yosh go'daklar, keksalar va jismoniy nuqsoni bor shaxslar tarmoqning eng ta'sirchan marketing vositasiga aylantirilgan bo'lib, ular aholidan tushadigan naqd pul oqimini bir necha barobar ko'paytirib beradi. Sindikat o'z faoliyatida eng yuqori piyodalar oqimiga ega bo'lgan premium nuqtalarni egallab oladi. Aeroportlar, temir yo'l vokzallari, istirohat bog'lari, markaziy xiyobonlar, yirik bozorlar, savdo majmualari, avtomobil to'xtash joylari va jamoat transportining barcha turlari tarmoqning asosiy savdo nuqtalari sifatida xizmat qiladi. Ushbu hududlardan yig'ib olingan milliardlab naqd pullar rasmiy bank aylanmasi va soliq tizimidan butunlay tashqarida aylanadi.
Bu nafaqat davlat byudjetiga jiddiy zarar yetkazadi, balki xalqaro sayyohlar oldida mamlakat obro'siga salbiy ta'sir ko'rsatib, yirik kriminogen guruhlarning moliyaviy poydevorini mustahkamlaydi. Regulyator tomonidan ushbu yashirin biznesga qarshi ma'muriy va jinoiy choralar kuchaytirilgan. 2019-yil boshida kuchga kirgan qonuniy me'yorlar bilan Ma'muriy javobgarlik to'g'risidagi kodeksning 188-3-moddasi hamda Jinoyat kodeksining 127-1-moddasi amaliyotga tatbiq etildi. Agar oddiy qoidabuzarlik uchun bazaviy hisoblash miqdorining 1 baravaridan 3 baravarigacha, ya'ni 1125000 so'mgacha jarima yoki 15 sutkagacha qamoq belgilangan bo'lsa, takroriy harakatlar uchun 1 yildan 3 yilgacha ozodlikni cheklash yoki qamoq jazosi qo'llanadi.
Zaif qatlam vakillarini ushbu yashirin tarmoqqa majburan jalb qilgan tashkilotchilar uchun moliyaviy va jinoiy xavf yanada yuqoriroq. Voyaga yetmaganlar, nogironlar yoki keksalar mehnatidan foydalanish bazaviy hisoblash miqdorining 100 baravaridan 200 baravarigacha, ya'ni 3750000 so'mgacha bo'lgan jarimalarni yoxud 15 sutkalik qamoqni keltirib chiqaradi. Agar qilmish uyushgan guruh manfaati yo'lida yoki shaxslarga giyohvand moddalar berish orqali sodir etilsa, aybdorlar 3 yildan 5 yilgacha muddatga ozodlikdan mahrum etiladi. 2025-yilning iyun oyida o'tkazilgan reydlar tizimning moliyaviy hayotiyligi qanchalik kuchli ekanini ko'rsatdi. Bir oy ichida poytaxtda 300 ga yaqin shaxs ushlandi, ularning 70 nafariga ma'muriy qamoq, 47 nafariga esa jarima jazolari qo'llanildi.
Shu bilan birga 44 nafar bola reabilitatsiya markazlariga topshirildi va 2 nafar shaxsga nisbatan to'g'ridan-to'g'ri jinoiy ish ochildi. Shunga qaramay, yuqori naqd pul oqimi va soliqsiz sof marja ko'plab guruhlarni ushbu jarimalarni shunchaki odatiy operatsion xarajat sifatida qabul qilib, yashirin biznesni davom ettirishga undamoqda. Ushbu qora iqtisodiyot zanjirini uzish uchun jazolarni oshirish bilan birga, fuqarolarning nazoratsiz naqd investitsiyalarini to'liq to'xtatish talab etiladi.
