Urush maydoni allaqachon korporativ moliya tizimining eng daromadli aktivlaridan biriga aylandi. Dunyo bo'ylab mudofaa byudjetlarining xususiy korxonalar qo'liga o'tishi milliardlab dollarlik xavfsizlik imperiyalarini yaratmoqda. Siyosiy ta'sir, neft konlari va oltin zaxiralari evaziga boshqarilayotgan ushbu korporativ armiyalar ortida kimlar turibdi? Bugungi kunda xususiy harbiy va xavfsizlik xizmatlari sanoati jahon miqyosida misli ko'rilmagan moliyaviy oqimlarni o'ziga jalb qilmoqda. Global xususiy harbiy xizmatlar bozori 352 milliard dollardan oshib, yillik 7 foizdan ortiq barqaror sur'atda kengaymoqda. Ushbu ulkan kapitallashuv ortida davlatlarning harbiy funksiyalarni autsorsing qilishga bo'lgan ehtiyoji 60 foizga oshgani yotadi.
Tarixan AQSH Mudofaa vazirligi faqat 2020 yilning o'zida shartnomalarga 138 milliard dollar ajratgani sohaning byudjetlarni o'zlashtirish quvvati naqadar yuqori ekanini ko'rsatgan edi. Sohaning paydo bo'lish ildizlari davlatlarning xavfsizlik xarajatlarini kamaytirish va siyosiy javobgarlikdan qochish istagiga borib taqaladi. Bir necha o'n yilliklar oldin oddiy qo'riqlash vazifasini bajargan tuzilmalar bugun razvedka, quruqlik va havo operatsiyalari hamda kiberxavfsizlikni birlashtirgan transmilliy xoldinglarga aylandi. Bozorning 40 foizdan ortiq ulushi Shimoliy Amerika hissasiga to'g'ri keladi. G4S bozorda 15 foizlik ulush bilan yetakchilik qilayotgan bo'lsa, Aegis Defence Services 12 foiz, DynCorp International 10 foiz, Academi 8 foiz hamda Control Risks 7 foiz ulushni nazorat qilmoqda. Eng yirik ikki o'yinchi yirik hukumat kontraktlarining uchdan bir qismini bo'lib olgan.
Bozorda texnologik transformatsiya kuzatilib, kompaniyalarning tadqiqot byudjetlarining deyarli 30 foizi dronlar, sun'iy intellekt va kiberxavfsizlikka yo'naltirilmoqda. Shartnomalarning 25 foizidan ortig'iga uchuvchisiz tizimlar integratsiya qilingan. Shunga qaramay, xizmatlarning 55 foizi hamon strategik ob'ektlarni qo'riqlash va quruqlikdagi operatsiyalarga to'g'ri keladi. Bozor nafaqat G'arbda, balki boshqa hududlarda ham shiddat bilan institutsionallashmoqda; masalan, Ukraina kabi davlatlar xavfsizlik eksporti orqali yangi daromad manbalarini yaratish uchun xususiy harbiy tuzilmalarni qonuniy maydonga olib chiqish choralarini ko'rdi.
Bozorning eng shov-shuvli va murakkab qanotini esa Rossiya va Turkiya kompaniyalari faolligi tashkil etmoqda. G'arb kompaniyalari qat'iy korporativ va qonuniy mezonlarga tayansa, Rossiya o'z xususiy harbiy tuzilmalaridan tashqi siyosat va iqtisodiy ekspansiyaning gibrid quroli sifatida foydalandi. Vagner tizimi xavfsizlik xizmatini to'g'ridan-to'g'ri iqtisodiy aktivlarga, ya'ni Suriya va Liviyadagi neft-gaz infratuzilmalari, Markaziy Afrika Respublikasi, Mali hamda Sudandagi oltin, olmos va uran konlariga ayirboshladi. Bu loyihalar Kreml nazoratidagi oligarxlar va maxsus xizmatlar uchun milliardlab dollarlik nazoratsiz daromad manbalarini yaratib berdi. Rossiya harbiy xususiy sektori shartnoma evaziga pul olishdan tashqari, butun boshli davlatlarning iqtisodiy infratuzilmasini o'ziga qaram qilib olish modelini shakllantirdi. Anqara esa butunlay boshqacha, ammo o'ta manfaatli strategiyani qo'llamoqda.
Turkiyaning SADAT boshchiligidagi xususiy harbiy sektori Turkiya mudofaa sanoati eksporti bilan parallel ravishda harakatlanadi. Ular Yaqin Sharq va Afrika, xususan Sahel mintaqasida harbiy tayyorgarlik, konsalting va mudofaa tizimlarini yetkazib berish bo'yicha yirik bitimlarni amalga oshirmoqda. Madaniy va diniy yaqinlik omilidan foydalangan turk xususiy harbiy firmalari mahalliy hukumatlar bilan ko'p million dollarlik qurol-yarog' yetkazib berish hamda xavfsizlik shartnomalarini kafolatlamoqda. Natijada, xususiy harbiy kompaniyalar oddiy xavfsizlik xizmatidan chiqib, xalqaro resurslar, konlar va davlat byudjetlarini taqsimlaydigan yirik geosiyosiy korporatsiyalarga aylandi
