2023-yilda ijtimoiy tarmoqlarda oddiy satira sifatida shakllangan "Kong Yiji" memi 2026-yilga kelib global moliya bozori uchun chinakam qora oqqushga aylandi. Yoshlar ishsizligi yoz oylarida qariyb 17.9 foizga yetgan bir paytda, arzon intellektual mehnatga tobe bo'lgan korporatsiyalar trillionlab dollarlik bozor kapitalizatsiyasini yo'qotmoqda.
Hukumat va yoshlar o'rtasidagi kelishuvning buzilishi bugun butun Osiyo qit'asining iqtisodiy barqarorligiga xavf solyapti.Xitoyning mehnat bozori tarixidagi eng katta pufak 2026-yilga kelib to'liq yorildi. Millionlab oliy ma'lumotli yoshlar arzon maosh evaziga zavodlarda ishlashdan keskin bosh tortib, mamlakat iqtisodiyotini jiddiy moliyaviy sinov oldida qoldirdi. Hukumat va yirik korporatsiyalar arzon ishchi kuchi erasi butunlay tugaganini endi juda qimmat baho, ya'ni qulab tushayotgan aksiyalar narxi evaziga anglab yetmoqda.Buning ildizlari aniq voqealarga borib taqaladi. 2023-yilda Xitoy internet makonida tarqalgan "Xursand va quyoshli Kong Yiji" musiqasi butun boshli iqtisodiy tizimning yashirin muammolarini yuzaga olib chiqqan edi. Yozuvchi Lu Xun tomonidan 1919-yilda yaratilgan qashshoq, ammo mag'rur ziyoli obrazi o'zining butun boyligini va hayotini ta'limga tikkan, ammo sarmoyasining qaytimini umuman ololmagan millionlab xitoylik bitiruvchilarning haqiqiy timsoliga aylandi.
Ular egnidagi uzun chopon shunchaki kiyim emas, balki o'n yillab qilingan og'ir mehnat va ota-onalar tomonidan kiritilgan o'n minglab dollar sarmoya evaziga olingan, biroq erkin bozorda o'z qiymatini butunlay yo'qotgan universitet diplomidir.Bugungi 2026-yil manzarasi iqtisodchilar uchun juda sovuq raqamlarni taqdim etmoqda. Iyun va iyul oylarida mehnat bozoriga 12 milliondan ortiq yangi bitiruvchilar kirib keldi. Lekin yoshlar orasidagi ishsizlik darajasi 17.9 foizgacha ko'tarilib, yangi inqiroz cho'qqisini qayd etdi. 2025-yil dekabrida bu ko'rsatkich 16.5 foiz atrofida shakllangan edi. Oila a'zolari farzandlarining ta'limi uchun moliyaviy jamg'armalarining salkam barchasini sarflab, ularni nufuzli korporatsiyalarda barqaror va yuqori daromadli ishlarga joylashishiga umid qilishgan.
Biroq makroiqtisodiyotdagi tarkibiy o'zgarishlar va diplomlar inflyatsiyasi natijasida oliy ta'limning moliyaviy rentabelligi keskin tushib ketdi. Bozorga har yili millionlab yangi mutaxassislar kirib keldi, moliya, texnologiya va xizmat ko'rsatish sektorlarida esa ish o'rinlari soni faqat qisqardi. Natijada ta'limga kiritilgan sarmoyaning qoplanish darajasi nolga, ba'zi hududlarda esa mutlaq minusga aylanib ulgurdi. Vaziyatni yirik kompaniyalarning shafqatsiz mehnat siyosati va ekspluatatsiya modellari portlash nuqtasiga olib keldi. Aksariyat texnologik gigantlar uzoq yillar davomida 996 tizimida ishladi. Ishchilar haftasiga 6 kun, 12 soatdan mehnat qilishga majbur etildi. Agar ilgari bunday og'ir rejim yuqori bonuslar va kompaniya aksiyalari bilan taqdirlangan bo'lsa, hozirgi iqtisodiy sekinlashuv davrida maoshlar mutlaqo o'smayapti. Yoshlar haftasiga 72 soat ishlab ham o'zlariga shaxsiy uy sotib olishga, barqaror moliyaviy hayot kechirishga yetarlicha pul topa olmasligini aniq matematik hisob-kitoblar orqali tushunib yetishdi.
Arzimagan maosh uchun o'z sog'lig'i va bebaho vaqtini qurbon qilish o'rniga, ular tizimni boykot qilib, daromadsiz bo'lsa-da erkin yashashni tanlamoqda. 2024 va 2025-yillarda bu yashirin boykot korporatsiyalarning kadrlar aylanmasini buzib yubordi.Xitoy texnologiya sektoridagi aksiyalar narxi va yirik bozor kapitalizatsiyasi o'n yillar davomida bevosita shu arzon intellektual resurslarga qaram bo'lib kelgan. Endilikda yangi avlodning bunday shartlarga rozi emasligi yirik kompaniyalarning operatsion xarajatlarini keskin oshirmoqda. Xorijiy sarmoyadorlar mamlakatdagi demografik dividendlar o'sishi to'xtaganini va arzon ishchi kuchi erasi 2025-yil oxiriga kelib to'liq poyoniga yetganini ko'rib, o'z investitsion portfellarini shoshilinch ravishda qayta ko'rib chiqishga majbur bo'lyapti. Bozor kapitalizatsiyasi yuzlab milliard dollarni tashkil etuvchi kompaniyalar xodimlarni ushlab qolish uchun ancha katta byudjet ajratishiga to'g'ri kelmoqda, bu bevosita sof foyda marjasiga zarba beryapti.Iqtisodiy tengsizlikning yana bir og'riqli nuqtasi ko'chmas mulk bozori va kompensatsiyalar bilan bog'liq.
Eski uylari buzilishga tushib, davlatdan millionlab dollar tovon puli olgan hamda qimmatbaho tijorat mulklariga ega bo'lgan qatlam fonida, 15 yil davomida tinimsiz o'qib o'z malakasini oshirgan yoshlarning bugungi kundagi moliyaviy ahvoli g'oyat achinarli. Bitta muvaffaqiyatli ko'chmas mulk bitimi o'nlab yillik intellektual mehnatdan ko'proq daromad keltirgan o'tgan o'n yillikdagi iqtisodiy model yoshlarning halol mehnat va ta'lim orqali boylik orttirish mexanizmiga bo'lgan ishonchini tag-tomiri bilan yo'q qildi. Kapital bozori aslzodalari va qarzga botgan ishsiz ishchi sinfi o'rtasidagi moliyaviy tafovut hozirgi 2026-yilga kelib o'zining tarixiy maksimumiga yetdi.Bu jarayonlarning makroiqtisodiy oqibatlari juda halokatli miqyosni qamrab olmoqda.
Yoshlarning mehnat bozoriga faol kirishdan bosh tortishi davlatning yalpi ichki mahsulot o'sish sur'atlarini to'g'ridan-to'g'ri tormozlayapti. Ishsiz yoki minimal daromadli qatlamning tezkor ko'payishi ichki iste'mol bozorini butunlay muzlatib qo'ydi. Chakana savdo, tijorat ko'chmas mulki, avtomobil bozori va sayohat sohalari aynan shu yosh va kredit layoqatiga ega xaridorlarga kuchli muhtoj. Ular iqtisodiyotga pul kiritish o'rniga minimal xarajatlar bilan yashash rejimiga o'tishgani sababli, butun mamlakat bo'ylab pul aylanish tezligi xavfli darajada pasaydi.Inson kapitaliga qilingan trillionlab sarmoya bozorda o'zini oqlamadi.
Yosh avlod tizimga nisbatan ishonchni allaqachon yo'qotgan. Va agar arzon mehnat hisobiga o'sayotgan daromadlar o'rnini yuqori qiymatli innovatsion iqtisodiyot to'liq bosa olmasa, hozirgi yashirin iqtisodiy turg'unlik yaqin yillarda ochiq defoltlar va korporativ bankrotliklar to'lqiniga aylanishi aniq.
